YZ/ÜYZ Politikası
JATSS Yapay zekâ (YZ) ve Üretken Yapay zekâ (ÜYZ) Kullanım ve Beyan Politikası (Güncelleme Tarihi: 04/09/2026)
Yapay zekâ (YZ): İnsan zekâsını gerektiren öğrenme, analiz, sınıflandırma, tahmin, karar verme ve benzeri görevleri gerçekleştirebilen bilgisayar sistemlerini ifade eder.
Üretken Yapay zekâ (ÜYZ) ise metin, görüntü, ses, kod veya benzeri yeni içerikler oluşturabilen Yapay zekâ/üretken yapay zekâ sistemlerini ifade eder.
JATSS, bilimsel yayın etiği, bilimsel dürüstlük, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda, makalelerin hazırlanması ve değerlendirilmesi süreçlerinde yapay zekâ (YZ), üretken yapay zekâ (ÜYZ) ve yapay zekâ destekli teknolojilerin sorumlu kullanımını önemsemektedir.
Dergimizin yapay zekâ kullanımına ilişkin politikası; Yükseköğretim Kurulu'nun (YÖK) “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde Üretken Yapay Zekâ Kullanımına Dair Etik Rehber”i, https://proje.yok.gov.tr/documentFiles/17539645334.Yükseköğretimde%20üretken%20yapay%20zeka%20kullanımı-tr.pdf, TÜBİTAK'ın “Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekânın (ÜYZ) Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi” https://tubitak.gov.tr/sites/default/files/2026-01/UYZ_Rehberi_v04_TR.pdf ve Committee on Publication Ethics (COPE)'nin https://publicationethics.org/search?query=Committee+on+Publication+Ethics yapay zekâ kullanımına ilişkin ilke ve tavsiyeleri dikkate alınarak uygulanmaktadır.
Yazarlar, makalenin bilimsel içeriğinin doğruluğu, özgünlüğü, bütünlüğü ve etik uygunluğundan tamamen sorumludur. Yapay zekâ/üretken yapay zekâ araçlarının kullanılması bu sorumluluğu ortadan kaldırmaz veya azaltmaz.
Yapay Zekâ/Üretken Yapay Zekâ Kullanımının Beyan Edilmesi
Yazarlar, gönderilecek makalenin hazırlanması, araştırmanın yürütülmesi, verilerin değerlendirilmesi, makalenin yazımı veya yayına hazırlanması süreçlerinin herhangi bir aşamasında YZ, ÜYZ veya YZ destekli teknolojilerden yararlanmışlarsa, bu kullanımı açık, doğru ve şeffaf biçimde beyan etmekle yükümlüdür.
Bu kapsamda:
1.“Yapay zekâ/üretken yapay zekâ (YZ/ÜYZ) Kullanım Beyan Formu” doldurulmalıdır.
2.Form makalenin tüm yazarları tarafından ayrı ayrı imzalanmalıdır.
3.Tüm yazarların imzalarını içeren formun taranmış bir kopyası makale başvurusu sırasında sisteme yüklenmelidir.
4.Yazar(lar)Yapay zekâ/üretken yapay zekâ kullanılmış olsun veya olmasın, makalenin sonunda yer alan Yazar Bilgileri Formunda “Yapay Zekâ/Üretken Yapay Zekâ Kullanım Beyanı” başlığı altında buna ilişkin bir açıklamada bulunmalıdır.
5.Yapay zekâ/üretken yapay zekâ kullanılmışsa, kullanılan YZ/ÜYZ aracının adı, kullanım amacı ve kullanım kapsamı makalenin sonunda yer alan yazar bilgileri formunda açıkça belirtilmelidir. YZ/ÜYZ bildirimi (declaration) şu şekilde olabilir:
Bu makalenin hazırlanması sırasında, [Yapay Zekâ/Üretken Yapay Zekâ aracının adı] [kullanım amacı] amacıyla kullanılmıştır. Söz konusu araç, [aşama/bölüm] sırasında kullanılmıştır. Yapay zekâ aracı tarafından sağlanan tüm çıktılar yazar(lar) tarafından gözden geçirilmiş ve doğrulanmıştır. Yazar(lar), çalışmanın bilimsel içeriğinden, doğruluğundan, özgünlüğünden ve bütünlüğünden tamamen sorumludur.
Örnek 1:
Bu makalenin hazırlanması sırasında, yazarlar tarafından oluşturulan metinlerin dilbilgisi, yazım, açıklık ve okunabilirliğini geliştirmek amacıyla ChatGPT (OpenAI) kullanılmıştır. Araç, yazım aşamasında yalnızca dil düzenleme amacıyla kullanılmıştır. Yapay zekâ aracı tarafından sağlanan tüm çıktılar yazarlar tarafından gözden geçirilmiş ve doğrulanmıştır. Yazarlar, çalışmanın bilimsel içeriği, doğruluğu, özgünlüğü ve bütünlüğünden tamamen sorumludur.
Örnek 2:
Üretken yapay zekâ araçları, özellikle ChatGPT ve GitHub Copilot, dil düzenleme ve kod geliştirme sürecinin bazı bölümlerinde yardımcı olmak amacıyla kullanılmıştır. Yapay zekâ araçları tarafından sağlanan tüm çıktılar yazarlar tarafından gözden geçirilmiş ve doğrulanmıştır.
6.Makalenin yayımlanması hâlinde, bu beyan makalenin yayımlanan sürümünde okuyucuların erişimine açık olacaktır.
7.Yazarlar, YZ/ÜYZ kullanımına ilişkin verdikleri bilgilerin eksiksiz, doğru ve gerçeğe uygun olmasından sorumludur.
YZ/ÜYZ kullanımının beyan edilmesi, söz konusu kullanımın JATSS tarafından otomatik olarak kabul edildiği anlamına gelmez. Kullanımın bu politika ve ilgili yayın etiği ilkeleriyle uyumlu olup olmadığı editöryal değerlendirme kapsamında incelenebilir.
JATSS'ta Yapay Zekâ/Üretken Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Temel İlkeler
JATSS, makalenin bilimsel içeriğinin oluşturulmasında ve araştırmanın temel bilimsel süreçlerinde insan yazarların sorumluluğunu esas alır.
Yapay zekâ/üretken yapay zekâ veya YZ/ÜYZ Destekli Teknolojilerin Kullanımında İzin Verilmeyen Uygulamalar
1.YZ/ÜYZ 'nin yazarın özgün bilimsel katkısının yerine geçecek şekilde yeni ve esaslı fikir, argüman, yorum veya bilimsel içerik üretmesi yasaktır.
2.Makalenin giriş, kuramsal çerçeve, tartışma, sonuç veya benzeri esaslı bölümlerinin yazarın anlamlı entelektüel katkısı olmaksızın YZ/ÜYZ tarafından oluşturulması yasaktır.
3.Gerçekte elde edilmemiş araştırma bulgularının, sonuçların veya istatistiksel değerlerin YZ/ÜYZ kullanılarak oluşturulması veya uydurulması yasaktır.
4.Gerçek araştırma verilerinin YZ/ÜYZ kullanılarak değiştirilmesi veya bilimsel sonucu değiştirecek şekilde manipüle edilmesi yasaktır.
5.Var olmayan makale, kitap, yazar, DOI veya diğer akademik kaynakların YZ/ÜYZ tarafından oluşturularak gerçek kaynaklarmış gibi kullanılması yasaktır.
6.Yazar tarafından bulunup okunmamış kaynakların yalnızca YZ/ÜYZ tarafından önerildiği gerekçesiyle makalede kaynak olarak kullanılması yasaktır.
7.Araştırma sorusu, yöntem, analiz, bulgu veya sonuçlara ilişkin nihai bilimsel kararların insan araştırmacı yerine YZ/ÜYZ tarafından verilmesi yasaktır.
8.YZ/ÜYZ tarafından üretilen bilgi, yorum, istatistik, kaynak veya diğer içeriklerin doğrulanmadan bilimsel gerçek olarak kullanılması yasaktır.
9.Veri, sonuç veya referans uydurmak/değiştirmek yasaktır.
10.Katılımcılara ait kişisel, hassas veya kimliği belirlenebilir araştırma verilerinin uygun gizlilik ve güvenlik koşulları sağlanmadan YZ/ÜYZ araçlarına yüklenmesi yasaktır.
11.Gerçek katılımcılar yerine YZ/ÜYZ kullanılması yasaktır.
12.Yayınlanmamış makale, araştırma verisi, gizli araştırma materyali veya üçüncü kişilere ait gizli bilgilerin uygun güvenlik koşulları sağlanmadan YZ/ÜYZ araçlarına yüklenmesi yasaktır.
13.YZ/ÜYZ Yazarın entelektüel katkısının yerine geçemez. Makalenin metnine ilişkin kapsamlı/özgün bilimsel içeriğin YZ/ÜYZ tarafından yazılması yasaktır.
14.YZ/ÜYZ araçlarının makalede yazar veya ortak yazar olarak gösterilmesi yasaktır.
15.YZ/ÜYZ kullanımının, yazar tarafından gerçekleştirilmiş gibi gösterilmesi veya derginin talep ettiği şekilde beyan edilmemesi yasaktır.
16.Araştırmanın veri işleme, kodlama, analiz veya diğer yöntemsel aşamalarında kullanılan YZ/ÜYZ 'nin kullanımının Yöntem bölümünde gerekli şekilde açıklanmaması yasaktır.
17.YZ/ÜYZ ile oluşturulan ve gerçek araştırma verisine dayanmayan görsellerin gerçek araştırma bulgusu veya araştırma materyaliymiş gibi sunulması yasaktır.
18.Grafik, tablo, şekil veya diğer veri görsellerinin bilimsel sonucu değiştirecek şekilde YZ/ÜYZ kullanılarak değiştirilmesi veya manipüle edilmesi yasaktır.
19.Hakemlerin kendilerine değerlendirme amacıyla gönderilen makaleleri veya makale bölümlerini genel amaçlı YZ/ÜYZ araçlarına yüklemesi yasaktır.
20.Hakemlik sürecinde makalenin değerlendirilmesi, hakem raporunun oluşturulması veya hakemlik kararının verilmesinin YZ/ÜYZ 'ye bırakılması yasaktır.
21.Editoryal değerlendirme, makale kabulü, reddi, revizyonu veya etik değerlendirme gibi kararların YZ/ÜYZ tarafından verilmesi yasaktır.
22.YZ/ÜYZ kullanımı yoluyla üçüncü kişilerin telif hakkı, fikri mülkiyet hakkı, gizlilik hakkı veya diğer yasal haklarının ihlal edilmesi yasaktır.
23.YZ/ÜYZ tarafından oluşturulan hata, yanlış bilgi, uydurma kaynak, veri hatası veya etik ihlalden “içeriğin YZ/ÜYZ tarafından üretildiği” gerekçesiyle yazarın sorumluluğunun reddedilmesi yasaktır.
Üretken Yapay zekâ/üretken yapay zekâ veya YZ/ÜYZ Destekli Teknolojilerin Kullanımında İzin Verilen Uygulamalar
1.Literatür taramasında YZ/ÜYZ kullanılabilir. Ancak kaynaklar mutlaka araştırmacı tarafından doğrulanmalıdır. Doğruluk ve sorumluluk yazarlara aittir.
2.YZ/ÜYZ destekli kodlama, programlama, modelleme ve veri analizi araçlarının araştırma sürecinde kullanılmasına, araştırmacının bilimsel muhakemesi, insan denetimi ve bilimsel sorumluluğu korunmak koşuluyla izin verilir. Araştırmacının kendi eğittiği modelleri gerçek araştırma verilerinin analizinde kullanması mümkündür. Hazır YZ/ÜYZ sistemlerinin veya modellerinin araştırma verilerinin analizinde kullanılması durumunda veri gizliliği, mahremiyet, fikri mülkiyet, bilimsel doğruluk ve analiz sonuçlarının güvenilirliği gözetilmelidir. Kişisel, hassas, gizli veya kimliği belirlenebilir araştırma verileri, uygun veri güvenliği ve gizlilik koşulları sağlanmadan YZ/ÜYZ sistemlerine yüklenmemelidir. YZ/ÜYZ tarafından gerçekleştirilen veya desteklenen analizlerin sonuçları araştırmacı tarafından eleştirel olarak değerlendirilmeli, kontrol edilmeli ve doğrulanmalıdır. Örneğin: Yazar(lar) kendi veri setini kullanarak Colab üzerinde Python ile bir makine öğrenmesi modelini eğitebilir ve daha sonra gerçek araştırma verilerini bu modelle analiz edebilir. YZ/ÜYZ 'nin araştırma yönteminin bir parçası olarak kullanılması hâlinde, kullanılan aracın veya modelin adı, sürümü, geliştiricisi, kullanım amacı ve araştırmadaki rolü Yöntem bölümünde açıklanmalıdır. Nihai analiz, yorum ve sonuçların doğruluğundan yazar(lar) sorumludur.
3.Yazar(lar) tarafından oluşturulmuş makale metninde yeni bilimsel içerik, yeni fikir, yeni argüman, yeni bulgu, yeni veri, yeni kaynak veya yeni bilimsel yorum üretmemesi ve makalenin bilimsel anlamını değiştirmemesi kaydıyla mevcut bir makale metninin dil bilgisi, yazım, noktalama, ifade açıklığı ve okunabilirliğinin geliştirilmesi amacıyla YZ/ÜYZ destekli dil düzenleme araçları kullanılabilir. Yazar(lar), bu tür kullanımlarda dahi YZ/ÜYZ tarafından yapılan tüm değişiklikleri kontrol etmelidir ve makalenin nihai hâlinden tamamen sorumludur.
4.Metin etiketlenmesi amacıyla YZ/ÜYZ kullanılabilir. Bununla birlikte, etiketleme sonuçlarının doğruluğunun, YZ/ÜYZ ’nin geliştirilmesi ve eğitilmesinde kullanılan veri setinin niteliğine, kalitesine ve tarafsızlığına bağlı olduğu göz önünde bulundurulmalıdır. YZ/ÜYZ ’nin kullanıldığı diğer tüm süreçlerde olduğu gibi, bu süreçte de bilimsel doğruluk ve hesap verebilirlik sorumluluğu kullanıcıya aittir. Örneğin, sosyal bilimlerde yapılan bir görüşme araştırmasında katılımcıların ifadeleri YZ/ÜYZ kullanılarak araştırmacı tarafından önceden belirlenmiş “işsizlik”, “ekonomik sorunlar”, “eğitim”, “göç” gibi kategorilere göre sınıflandırılabilir. Ancak YZ/ÜYZ tarafından yapılan etiketlemeler araştırmacı tarafından kontrol edilmeli ve gerekli düzeltmeler yapılmalıdır. Kullanılan YZ/ÜYZ aracının veya modelinin adı, sürümü, geliştiricisi, kullanım amacı ve rolü Yöntem bölümünde açıklanmalıdır. Nihai analiz, yorum ve sonuçların doğruluğundan yazar(lar) sorumludur.
5.Hakemin kendi hazırladığı hakem raporunun dilini geliştirmek için YZ/ÜYZ kullanabilir. Fakat raporu doğrudan YZ/ÜYZ’ye yazdırmamalıdır.
Yapay Zekâ/Üretken Yapay Zekâ Çıktılarının Doğrulanması ve Sorumluluk
YZ/ÜYZ araçları tarafından üretilen, önerilen ya da sağlanan ve yukarıda izin verilen içerikler, yazarlar tarafından bağımsız olarak doğrulanmadan makaleye dâhil edilmemelidir. Yazarlar; YZ/ÜYZ tarafından sağlanan bilgilerin doğruluğundan, gerçekliğinden ve ilgili iddiaları destekleyip desteklemediğinden, makalenin özgünlüğünden, bilimsel içeriğin doğruluğundan ve güvenilirliğinden, yayımlanan nihai metnin bütününden sorumludur. Makalenin bilimsel ve entelektüel sorumluluğu her durumda insan yazarlara aittir.
Gizlilik, Veri Koruma ve Fikrî Mülkiyet
Yazarlar; yayımlanmamış makale metinlerini, gizli araştırma verilerini, kişisel verileri, araştırma katılımcılarını tanımlayabilecek bilgileri veya üçüncü kişilere ait gizli ve telif hakkıyla korunan materyalleri uygun bir yetkilendirme olmaksızın YZ/ÜYZ sistemlerine yüklememelidir. YZ/ÜYZ kullanımında gizlilik, kişisel verilerin korunması, fikrî mülkiyet, telif hakkı ve araştırma etiğine ilişkin ilgili kurallara uyulmalıdır.
YZ/ÜYZ Taraması
Dergimiz, bilimsel yayın etiği ilkeleri doğrultusunda, Aralık 2026 sayısından itibaren yayınlanacak makaleleri iThenticate 2.0. AI Detection aracı kullanarak Yapay zekâ/üretken yapay zekâ kullanımı açısından kontrol edecektir. (Güncelleme Tarihi: 18/08/2026)
AI Detection taraması, tek başına bir etik ihlal veya yapay zekâ /üretken yapay zekâ kullanımının kesin kanıtı olarak değerlendirilmez. Yapay zekâ/üretken yapay zekâ olarak saptanmış olan oranın tespitinde iThenticate 2.0. AI Detection aracı kullanılarak JATSS dergi tarafından alınan rapor esastır. Yazarların kendilerinden bu raporu alıp dergiye göndermeleri istenmez. Tarama kaynakça hariç bırakılarak yapılmaktadır.
Doğrudan Yapay zekâ/üretken yapay zekâ kullanım kabul oranı %* : Yapay zekâ/üretken yapay zekâ tespit oranının %* olarak raporlanması, Yapay zekâ/üretken yapay zekâ kullanımının %20'nin altında olduğuna işaret etmekte olup kesin bir oran sunmamaktadır. Bu durumda çalışmanın değerlendirme sürecine alınması uygun görülmektedir.
Gerekçeli revizyon (düzeltme) istenecek oran %20–%35 : Yapay zekâ/üretken yapay zekâ tespit oranının %20–%35 aralığında olması ve yapay zekâ/üretken yapay zekâ kaynaklı tespitlerin çalışmanın özgün katkı sunması beklenen bölümlerinde yoğunlaşması durumunda, makale revizyon amacıyla yazara iade edilir. Yazar (lar)dan, yapay zekâ/üretken yapay zekâ olarak işaretlenen söz konusu bölümleri kendi akademik değerlendirmeleri ve özgün ifadeleri doğrultusunda yeniden yapılandırması ve özgünleştirmesi beklenir. Bu kapsamda yazar (lar)a, “Yapay zekâ/üretken yapay zekâ tarafından tespit edilen bölümleri kendi cümlelerinizle yeniden ifade ederek özgünleştiriniz.” şeklinde bir düzeltme notu iletilir. Revizyonun ardından çalışma yeniden değerlendirmeye alınır. Gerekçeli olarak tekrar sunulan makalenin değerlendirme sürecine alınabilmesi için makalenin yapay zekâ/üretken yapay zekâ oranının %35’ten az olması gerekmektedir.
Dergimizin %35’ten az yapay zekâ/üretken yapay zekâ tespit oranına ilişkin sınırı, makalenin önemli bir bölümünün yapay zekâ/üretken yapay zekâ araçları tarafından oluşturulmasına yönelik bir izin veya teşvik olarak değerlendirilmemelidir. İngilizceyi sonradan öğrenenlerin yazı dili daha formel, sınırlı kelime hazneli, tahmin edilebilir olabileceği için oran gerekçeli revizyon koşulları altında %34 üst sınıra kadar esnetilebilir. Dolayısıyla %35’ten az sınırı, yapay zekâ/üretken yapay zekâ tarafından üretilmiş içeriğin kabul edilebilir bir oranı olarak değil, editoryal değerlendirme kapsamında dikkate alınan bir üst eşik olarak değerlendirilmelidir. ChatGPT, Gemini, Claude, Microsoft Copilot, Perplexity ve benzeri üretken yapay zekâ/üretken yapay zekâ araçları; gerektiğinde İngilizce çeviri ve dil kontrolü, imla ve dilbilgisi düzeltmeleri gibi destekleyici amaçlarla kullanılabilir. Bununla birlikte, çalışmanın özgün teorik çerçevesi, literatüre ilişkin değerlendirmeleri, yöntemsel yaklaşımı, analizleri, bulguları ve bilimsel yorumları yazar (lar)ın kendi akademik bilgi, değerlendirme ve özgün katkıları doğrultusunda oluşturulmalıdır.
JATSS Dergi Editörlüğü, %34 den az yapay zekâ/üretken yapay zekâ tespit oranının belirlenmesi sürecinde, TR dizin tarafından taranan dergiler için otomatik olarak uygulanan merkezî bir yapay zekâ/üretken yapay zekâ kullanım sınırının bulunmadığını tespit etmiştir. Bununla birlikte, TR dizinde taranan dergilerde en fazla %34 ve önemli bir bölümünde ise daha düşük oranların esas alındığı; bu yaklaşımın, yapay zekâ/üretken yapay zekâ tespit araçlarının olası hata payının tolere edilmesi ve güvence altına alınması amacıyla benimsendiği değerlendirilmiştir. Dergimizin de TR Dizin'de taranan bir dergi olması göz önünde bulundurularak, ulusal akademik yayıncılık standartları, editoryal sorumluluk ve bilimsel özgünlük ilkeleri doğrultusunda %35’ten az üst sınırının uygulanmasına karar verilmiştir. Ayrıca %35’ten az yapay zekâ/üretken yapay zekâ tespit sınırı belirlenirken, Turnitin’in kendi tespit sistemine ilişkin hata payı ve güvenilirlik açıklamaları da dikkate alınmıştır. Turnitin, özellikle %20’nin altındaki sonuçlarda yanlış pozitif olasılığının daha yüksek olduğunu belirtmekte ve bu nedenle söz konusu sonuçları %* şeklinde raporlamaktadır. Bununla birlikte, %20 ve üzerindeki sonuçlar sistem tarafından sayısal olarak raporlanabilse dahi, yapay zekâ/üretken yapay zekâ tespitinin mutlak kesinlik taşıyan bir değerlendirme olmadığı ve insan değerlendirmesiyle birlikte ele alınması gerektiği Turnitin tarafından da vurgulanmaktadır. Turnitin Kılavuzları https://guides.turnitin.com/hc/en-us/articles/22774058814093-Using-the-AI-Writing-Report
Tarama sonuçları; yazarların yapmış olduğu YZ/ÜYZ kullanım beyanı, makalenin içeriği ve gerektiğinde gerçekleştirilecek ek editoryal incelemelerle birlikte değerlendirilir.
Dergi, gerekli gördüğü durumlarda yazarlardan YZ/ÜYZ kullanımının niteliği, kapsamı ve amacı hakkında ek açıklama veya belge talep edebilir.
Araştırmada YZ/ÜYZ kullanıldıysa kod, analiz ve doğrulama kayıtları saklanmalıdır. Ampirik çalışmalar için hakem değerlendirme sürecinde hakem/editör tarafından gerekli görülmesi hâlinde, yazarlardan araştırmanın sonuçlarını yeniden üretmek için (Zip olarak replication file) içinde veri dosyası, kod dosyası şeklinde veri paylaşımı talep edilebilir.
Dergi Editörleri, gerektiğinde yukarıda sayılan kayıtların tamamını veya bir bölümünü talep edebilir.
Doğrudan Ret: Yapay zekâ/üretken yapay zekâ tespit oranının %35’in üzerinde olması durumunda, çalışma doğrudan reddedilir. Bu uygulamanın temel gerekçesi, çalışmanın özgün bilimsel katkısının ve akademik yazar sorumluluğunun yeterli düzeyde güvence altına alınamamasıdır.
Politikanın Güncellenmesine İlişkin Hüküm
Bu politika, derginin etik ilkeleri, bilimsel yayıncılık standartları ve yayın politikası doğrultusunda uygulanır. Yapay zekâ/üretken yapay zekâ teknolojilerindeki gelişmeler, akademik yayıncılık alanındaki güncel uygulamalar ve ilgili ulusal ve uluslararası düzenlemeler doğrultusunda, gerekli görüldüğü takdirde bu politika JATSS dergi editörlüğü tarafından yeniden değerlendirilecek ve güncellenecektir.
